พ.ร.บ.ทวงถามหนี้ — กฎหมายที่ยืนอยู่ข้างลูกหนี้
ความจริงที่คนเป็นหนี้จำนวนมากไม่รู้: ประเทศไทยมีพระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ที่กำหนดกรอบชัดเจนว่าเจ้าหนี้และคนทวงหนี้ทำอะไรได้บ้าง และห้ามทำอะไรบ้าง กฎหมายนี้ครอบคลุมทั้งเจ้าหนี้ในระบบอย่างธนาคารและบริษัทติดตามหนี้ ไปจนถึงเจ้าหนี้นอกระบบ พูดง่าย ๆ คือ การเป็นหนี้ทำให้คุณต้องจ่ายเงินคืน แต่ไม่ได้ทำให้คุณสูญเสียศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และไม่ได้เปิดใบอนุญาตให้ใครมาข่มขู่หรือประจานคุณได้
จุดยืนของเราชัดเจน: เราไม่เคยเชียร์ให้ใครเบี้ยวหนี้ หนี้ที่กู้มาต้องใช้คืน แต่การรู้สิทธิของตัวเองไม่ใช่การหาช่องเลี่ยงหนี้ มันคือเกราะที่ทำให้คุณเจรจากับเจ้าหนี้ได้อย่างมีศักดิ์ศรี ไม่ตกเป็นเหยื่อของการทวงที่ผิดกฎหมาย และแยกแยะออกว่าอันไหนคือการทวงที่ชอบธรรม อันไหนคือการข่มขู่ที่คุณมีสิทธิปฏิเสธและแจ้งความได้ ข้อมูล ณ กรกฎาคม 2569 โปรดตรวจสอบรายละเอียดกฎหมายฉบับปัจจุบันอีกครั้ง เพราะบทลงโทษและรายละเอียดอาจปรับปรุง
ทวงแบบไหนผิดกฎหมายชัด ๆ — เช็กลิสต์ที่ต้องจำ
ต่อไปนี้คือพฤติกรรมการทวงหนี้ที่กฎหมายห้ามชัดเจน ถ้าเจอ ให้บันทึกหลักฐานไว้ทันที เพราะนี่คือของที่ใช้ร้องเรียนหรือดำเนินคดีกับผู้ทวงได้:
- ข่มขู่ ใช้ความรุนแรง หรือทำให้เสียชื่อเสียง: ห้ามขู่ทำร้าย ขู่ดำเนินคดีอาญาทั้งที่เป็นหนี้แพ่ง หรือใช้ถ้อยคำหยาบคายดูหมิ่น
- ประจานให้คนอื่นรู้ว่าคุณเป็นหนี้: ห้ามติดประกาศ ส่งข้อความ โทรบอกเพื่อนบ้าน หรือโพสต์โซเชียลว่าคุณเป็นหนี้ เพราะเรื่องหนี้เป็นเรื่องระหว่างเจ้าหนี้กับลูกหนี้เท่านั้น
- ทวงกับคนอื่นที่ไม่ใช่ลูกหนี้: ห้ามไปทวงกับพ่อแม่ ญาติ เพื่อน หรือเพื่อนร่วมงาน ติดต่อคนอื่นได้เพียงเพื่อสอบถามช่องทางติดต่อคุณเท่านั้น และห้ามบอกว่าติดต่อมาเพราะเรื่องหนี้
- แอบอ้างเป็นหน่วยงานรัฐหรือศาล: ห้ามทำเอกสารเลียนแบบหมายศาล หรืออ้างว่าเป็นเจ้าหน้าที่ตำรวจ ทนายศาล เพื่อให้คุณกลัว
- ทวงเกินจำนวนหนี้จริง หรือเรียกค่าใช้จ่ายเกินเหตุ: ค่าติดตามทวงถามต้องเป็นไปตามที่กฎหมายและประกาศกำหนด ไม่ใช่บวกตามใจ
ทวงได้กี่ครั้ง เวลาไหน — เส้นที่เจ้าหนี้ห้ามข้าม
กฎหมายกำหนดกรอบเรื่องความถี่และเวลาในการทวงไว้ เพื่อไม่ให้การทวงกลายเป็นการก่อกวนคุกคาม จุดสำคัญที่ควรจำ:
| ประเด็น | สิ่งที่กฎหมายกำหนด (โดยสรุป) |
|---|---|
| ความถี่การทวง | ทวงถามได้ไม่เกินวันละ 1 ครั้งต่อคนต่อหนี้ การโทรถล่มซ้ำ ๆ ทั้งวันคือการคุกคาม |
| เวลาที่ทวงได้ | วันจันทร์–ศุกร์ ช่วงกลางวันถึงค่ำ และวันหยุดในกรอบเวลาที่ประกาศกำหนด ห้ามโทรดึกดื่นเที่ยงคืน |
| ทวงที่ทำงาน | ห้ามติดต่อที่ทำงานเพื่อทวงหนี้ในลักษณะที่ทำให้เสียหาย ติดต่อได้เพียงเพื่อสอบถามช่องทางติดต่อ ไม่ใช่ประกาศเรื่องหนี้ให้เพื่อนร่วมงานรู้ |
| ผู้รับการทวง | ทวงได้เฉพาะตัวลูกหนี้หรือผู้ค้ำประกันเท่านั้น ไม่ใช่คนรอบตัว |
ตารางนี้เป็นการสรุปสาระเพื่อความเข้าใจ ตัวเลขและกรอบเวลาที่แน่นอนอิงประกาศตามกฎหมาย ณ กรกฎาคม 2569 โปรดตรวจสอบรายละเอียดฉบับปัจจุบันอีกครั้ง ถ้าคนทวงโทรหาคุณวันละหลายสิบครั้ง โทรตอนตีสอง หรือโทรไปบอกหัวหน้างานคุณว่าคุณเป็นหนี้ นั่นคือการทำผิดกฎหมายที่คุณมีสิทธิร้องเรียนได้ทันที
หนี้ขาดอายุความ 5–10 ปี — แต่ไม่ได้แปลว่าหนี้หายไป
เรื่องนี้เข้าใจผิดกันเยอะและอันตราย หลายคนได้ยินคำว่า "หนี้ขาดอายุความ" แล้วคิดว่าถ้ารอให้ครบ 5 ปีหรือ 10 ปี หนี้จะหายไปเอง ความจริงซับซ้อนกว่านั้นมาก อายุความหนี้แต่ละประเภทไม่เท่ากัน เช่น หนี้บัตรเครดิตและสินเชื่อบางประเภทมีอายุความราว 2 ปีสำหรับบางกรณี หนี้เงินกู้ทั่วไปอาจอยู่ที่ 5 หรือ 10 ปี แล้วแต่ลักษณะ และวันเริ่มนับก็ไม่ใช่วันที่คุณกู้ แต่นับจากวันที่ผิดนัดชำระ
ที่สำคัญกว่านั้น อายุความ "สะดุดหยุดลง" และเริ่มนับใหม่ได้ ถ้าคุณทำอะไรที่ถือว่ารับสภาพหนี้ เช่น จ่ายบางส่วน เซ็นรับสภาพหนี้ หรือทำหนังสือขอผ่อนผัน และเมื่อขาดอายุความแล้ว หนี้ก็ไม่ได้หายไปในทางกฎหมาย เพียงแต่เจ้าหนี้จะเสียสิทธิในการฟ้องบังคับผ่านศาล แต่ยังทวงถามได้ และถ้าเจ้าหนี้ฟ้องแล้วคุณไม่ยกเรื่องอายุความขึ้นต่อสู้ในศาลเอง ศาลอาจพิพากษาให้คุณต้องจ่ายได้อยู่ดี
โดนละเมิดสิทธิ ร้องเรียนที่ไหน เตรียมหลักฐานยังไง
ถ้าคุณเจอการทวงที่เข้าข่ายผิดกฎหมายตามที่ว่ามา คุณไม่ต้องทนเงียบ ๆ ขั้นตอนที่ควรทำมีดังนี้:
- เก็บหลักฐานทุกอย่าง: อัดเสียงการโทร บันทึกหน้าจอข้อความ เก็บภาพเอกสารหรือประกาศที่ประจาน จดวันเวลาและเบอร์ที่โทรเข้ามา หลักฐานคือหัวใจของการร้องเรียน
- ร้องเรียนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง: การกำกับดูแลการทวงถามหนี้มีคณะกรรมการและหน่วยงานรัฐดูแล กรณีเจ้าหนี้เป็นสถาบันการเงินภายใต้การกำกับ สามารถร้องเรียนผ่านศูนย์คุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงินของธนาคารแห่งประเทศไทยได้ ส่วนการทวงที่ผิด พ.ร.บ.ทวงถามหนี้ ร้องเรียนได้ที่หน่วยงานที่รับผิดชอบตามกฎหมายและที่ว่าการอำเภอ/เขต
- แจ้งความหากถูกข่มขู่หรือทำร้าย: ถ้ามีการข่มขู่เอาชีวิต ทำร้ายร่างกาย หรือหมิ่นประมาท นั่นเป็นความผิดอาญาที่แจ้งความที่สถานีตำรวจได้ทันที
- ปรึกษาสายด่วนช่วยเหลือลูกหนี้: มีหน่วยงานรัฐและมูลนิธิที่ให้คำปรึกษาเรื่องหนี้ฟรี ช่วยได้ทั้งการรับมือการทวงและการวางแผนปลดหนี้
หนี้นอกระบบ — เมื่อกฎหมายทวงหนี้ยิ่งต้องใช้
หนี้นอกระบบคือด่านที่การทวงหนี้ผิดกฎหมายรุนแรงที่สุด ทั้งดอกเบี้ยโหดเกินเพดานที่กฎหมายอนุญาต การข่มขู่ ประจาน ไปจนถึงความรุนแรง สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ พ.ร.บ.ทวงถามหนี้คุ้มครองคุณจากการทวงที่ผิดกฎหมาย ไม่ว่าหนี้นั้นจะเป็นหนี้ในระบบหรือนอกระบบ และดอกเบี้ยที่เกินเพดานกฎหมาย ส่วนที่เกินนั้นไม่มีผลบังคับตามกฎหมาย เจ้าหนี้นอกระบบจึงไม่มีอำนาจตามที่เขาชอบอ้าง
แนวทางที่เราแนะนำสำหรับคนที่ติดหนี้นอกระบบ: อย่าจัดการคนเดียวด้วยความกลัว เพราะนั่นคือสิ่งที่เจ้าหนี้นอกระบบต้องการ รวบรวมหลักฐานการกู้และการทวง แล้วขอความช่วยเหลือจากหน่วยงานรัฐที่มีโครงการไกล่เกลี่ยและช่วยเปลี่ยนหนี้นอกระบบให้เป็นหนี้ในระบบที่ดอกเบี้ยถูกลงและไม่มีการข่มขู่ ทางออกที่ยั่งยืนกว่าคือการหาสินเชื่อในระบบมาแทน หากคุณมีหนี้แพงหลายก้อน ลองอ่านแนวทางใน บทความรวมหนี้บัตรหลายใบ ที่เราเทียบทางเลือกไว้แล้วรวมถึงคลินิกแก้หนี้ของภาครัฐ
หลักคิดปิดท้ายที่อยากฝากไว้: การไม่หนีเจ้าหนี้ในระบบต่างหากคือทางที่ฉลาดกว่า เจ้าหนี้ในระบบแทบทุกเจ้ามีช่องทางประนอมหนี้และปรับโครงสร้าง เพราะเขาก็อยากได้เงินคืนมากกว่าจะเสียเวลาฟ้อง ถ้าคุณเดินเข้าไปคุยด้วยความจริงใจพร้อมแผนจ่ายที่ทำได้จริง คุณจะพบว่ามีทางออกเสมอ และการรู้สิทธิตาม พ.ร.บ.ทวงถามหนี้ก็คือสิ่งที่ทำให้บทสนทนานั้นเกิดขึ้นบนโต๊ะที่เท่าเทียม ไม่ใช่โต๊ะที่คุณต้องก้มหน้าเพราะความกลัว
การรู้สิทธิช่วยให้คุณไม่โดนทวงผิดกฎหมาย แต่ทางออกระยะยาวคือย้ายหนี้แพงมาอยู่ในระบบดอกต่ำ — ดูแนวทางรวมหนี้และประนอมหนี้ที่ทำได้จริง