ลงทุนหุ้นจีน — โอกาสตลาดใหญ่อันดับ 2 โลก และกับดักที่ต้องรู้

ตลาดใหญ่อันดับ 2 โลก — โอกาสที่มาพร้อมเงื่อนไข

จีนเป็นเศรษฐกิจใหญ่อันดับสองของโลก มีประชากรระดับพันล้าน มีบริษัทเทคโนโลยีที่แข่งกับยักษ์อเมริกาได้จริง และเป็นผู้นำโลกในอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าและแบตเตอรี่ ตัวเลขและเรื่องเล่าเหล่านี้ทำให้หุ้นจีนดูเป็นโอกาสที่มองข้ามไม่ได้สำหรับนักลงทุนไทยที่อยากกระจายออกนอกประเทศ และในบางช่วงหุ้นจีนก็ให้ผลตอบแทนโดดเด่นจริง

แต่เราขอฟันธงตั้งแต่ย่อหน้านี้ว่า หุ้นจีนเป็นตลาดที่โอกาสสูงและกับดักก็สูงพอ ๆ กัน เศรษฐกิจใหญ่ไม่ได้แปลว่าหุ้นให้ผลตอบแทนดีเสมอ — ตลาดหุ้นจีนแผ่นดินใหญ่เคยผ่านช่วงที่ดัชนีนิ่งหรือติดลบยาวหลายปีทั้งที่ GDP ยังโต เพราะปัจจัยที่กำหนดราคาหุ้นจีนไม่ได้มีแค่ผลประกอบการบริษัท แต่รวมถึงนโยบายรัฐ ทิศทางการกำกับ และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นตัวแปรที่คาดเดายากกว่าตลาดพัฒนาแล้วมาก บทความนี้จะพาดูทั้งสองด้านแบบไม่เชียร์และไม่ขู่เกินจริง

A-share, H-share, ADR ต่างกันยังไง

ก่อนลงทุนหุ้นจีน ต้องเข้าใจก่อนว่าบริษัทจีนหนึ่งบริษัทอาจมีหุ้นซื้อขายในหลายตลาดพร้อมกัน และแต่ละแบบมีกติกาต่างกันจนกระทบทั้งความเสี่ยงและการเข้าถึงของคุณ สามคำที่เจอบ่อยคือ A-share, H-share และ ADR

วิธีอ่านตารางนี้ให้เป็น: บริษัทเดียวกันหุ้นคนละตลาดอาจราคาต่างกันได้ และมีความเสี่ยงเฉพาะตลาดไม่เหมือนกัน โดยเฉพาะ ADR ที่เคยมีประเด็นความตึงเครียดระหว่างสหรัฐฯ กับจีนเรื่องมาตรฐานการตรวจสอบบัญชี จนหุ้นจีนบางตัวเสี่ยงถูกถอดถอนออกจากตลาดอเมริกา สำหรับรายย่อยไทยส่วนใหญ่ ไม่จำเป็นต้องเลือกเองว่าจะถือแบบไหน เพราะช่องทางที่เหมาะที่สุดคือผ่านกองทุนที่ผู้จัดการเลือกให้แล้ว

ช่องทางลงทุนหุ้นจีนจากไทย — กองทุนและ DR

ช่องทางที่ปฏิบัติได้จริงและเราแนะนำสำหรับคนส่วนใหญ่คือ กองทุนรวมหุ้นจีน ที่บลจ.ไทยหลายค่ายมีให้เลือก บางกองไปลงทุนตรงในหุ้นจีน บางกองเป็น feeder fund ที่ไปซื้อกองแม่ในต่างประเทศอีกที ข้อดีคือเริ่มได้หลักร้อยหลักพันบาท กระจายหลายบริษัทให้เสร็จ และมีผู้จัดการดูแลเรื่องการเข้าถึง A-share ที่รายย่อยเข้าเองไม่ได้ ถ้ายังไม่คุ้นวิธีอ่านกองทุน ปูพื้นที่กองทุนรวม 101ก่อนได้

อีกช่องทางคือ DR (Depositary Receipt) ใบแสดงสิทธิในหุ้นต่างประเทศที่ซื้อขายบนตลาดหุ้นไทยเป็นเงินบาท บางตัวอ้างอิงหุ้นจีนหรือ ETF หุ้นจีน ทำให้ซื้อขายผ่านพอร์ตหุ้นไทยได้เหมือนหุ้นตัวหนึ่ง สะดวกสำหรับคนที่มีพอร์ตหุ้นไทยอยู่แล้ว แต่ต้องเช็กสภาพคล่องและส่วนต่างราคาก่อนซื้อ กลไก DR อธิบายละเอียดไว้ที่DRx — ซื้อหุ้นต่างประเทศผ่านตลาดหุ้นไทย อ่านประกอบได้

สิ่งที่ต้องระวังทุกช่องทางคือค่าธรรมเนียมและความเสี่ยงค่าเงิน กองทุนหุ้นจีนบางกองคิดค่าธรรมเนียมรวมสูงกว่ากองดัชนีทั่วไป และผลตอบแทนสุดท้ายยังขึ้นกับค่าเงินหยวนหรือดอลลาร์เทียบบาทด้วย ดูก่อนซื้อว่ากอง hedge ค่าเงินหรือไม่ เพราะบางช่วงค่าเงินกินกำไรจากตัวหุ้นไปพอสมควร

ธีมที่คนสนใจ — เทคโนโลยี EV บริโภค

เวลาพูดถึงหุ้นจีน คนไทยมักนึกถึงสามธีมหลัก ธีมแรกคือเทคโนโลยีและอินเทอร์เน็ต — แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ โซเชียล และบริการดิจิทัลขนาดยักษ์ที่มีฐานผู้ใช้ระดับพันล้าน ธีมนี้เคยเป็นดาวเด่นที่โตแรงที่สุด และก็เป็นธีมที่เจอแรงกระแทกจากการกำกับหนักที่สุดเช่นกัน ธีมที่สองคือยานยนต์ไฟฟ้าและพลังงานสะอาด — จีนเป็นผู้นำโลกด้าน EV และห่วงโซ่แบตเตอรี่จริง มีทั้งผู้ผลิตรถและผู้ผลิตแบตที่ครองส่วนแบ่งตลาดโลก แต่การแข่งขันในประเทศดุเดือดจนเกิดสงครามราคา กดอัตรากำไรของผู้เล่นหลายราย

ธีมที่สามคือการบริโภคภายในประเทศ — สินค้าอุปโภคบริโภค อาหารเครื่องดื่ม และแบรนด์ที่โตตามชนชั้นกลางจีนที่ขยายตัว ธีมนี้ผูกกับความเชื่อมั่นผู้บริโภคจีนโดยตรง ช่วงที่เศรษฐกิจในประเทศชะลอหรือคนจีนระวังการใช้จ่าย ธีมนี้ก็อ่อนแรงตาม จุดร่วมของทั้งสามธีมคือมันคือเรื่องเล่าที่มีเหตุผล แต่การลงทุนตามธีมเดียวหนัก ๆ คือการเดิมพันกระจุกตัว ที่เสี่ยงกว่าการถือกองหุ้นจีนแบบกระจายทั้งตลาด มือใหม่ควรเริ่มจากกองกระจายก่อนธีมเจาะจง

กับดักเฉพาะตัวของหุ้นจีนที่ต้องรู้

นี่คือหัวใจของบทความ เพราะความเสี่ยงหุ้นจีนบางอย่างไม่มีในตลาดพัฒนาแล้ว และเป็นสิ่งที่เรื่องเล่า GDP โตไม่เคยบอก กับดักที่หนึ่งคือนโยบายรัฐแทรกแซงและ regulatory crackdown รัฐบาลจีนสามารถออกกฎใหม่ที่เปลี่ยนโครงสร้างทั้งอุตสาหกรรมได้ในชั่วข้ามคืน โดยไม่ต้องผ่านกระบวนการที่คาดเดาได้แบบตลาดตะวันตก ในรอบที่ผ่านมา ภาคการศึกษากวดวิชาถูกสั่งให้แปลงเป็นองค์กรไม่แสวงกำไรจนมูลค่าหุ้นแทบเป็นศูนย์ ภาคเทคโนโลยีและเกมถูกคุมเข้ม และภาคอสังหาริมทรัพย์ถูกจำกัดการก่อหนี้จนเกิดวิกฤตสภาพคล่องลามทั้งกลุ่ม นักลงทุนต่างชาติที่ถือหุ้นเหล่านี้รับผลกระทบเต็ม ๆ ทั้งที่ตัวธุรกิจไม่ได้ทำอะไรผิด

กับดักที่สองคือความโปร่งใสและมาตรฐานข้อมูล งบการเงินและการเปิดเผยข้อมูลของบริษัทจีนบางส่วนมีมาตรฐานต่างจากที่นักลงทุนสากลคุ้นเคย ประเด็นการตรวจสอบบัญชีของหุ้นจีนในตลาดสหรัฐฯ เคยตึงเครียดถึงขั้นเสี่ยงถอดถอน และโครงสร้างการถือหุ้นแบบ VIE ที่บริษัทเทคจีนหลายแห่งใช้ ทำให้ผู้ถือหุ้นต่างชาติไม่ได้เป็นเจ้าของบริษัทจีนโดยตรง แต่ถือผ่านสัญญาที่มีความเสี่ยงทางกฎหมายซ้อนอยู่ กับดักที่สามคือความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ความตึงเครียดระหว่างจีนกับสหรัฐฯ เรื่องการค้า เทคโนโลยี และภูมิรัฐศาสตร์ ส่งผลต่อราคาหุ้นจีนโดยตรงในแบบที่วิเคราะห์พื้นฐานบริษัทอย่างเดียวจับไม่ได้

บทเรียนหุ้นเทคจีน และสัดส่วนที่เหมาะ

บทเรียนที่ชัดที่สุดจากหุ้นเทคจีนรอบที่ผ่านมาสรุปได้สั้น ๆ ว่า หุ้นที่ขึ้นแรงที่สุดตอนธีมร้อน มักลงแรงที่สุดตอนนโยบายเปลี่ยน ช่วงพีค หุ้นแพลตฟอร์มจีนถูกมองว่าเป็นอนาคตที่หยุดไม่ได้ นักลงทุนทั่วโลกแห่เข้า ราคาขึ้นไปสูงมาก จากนั้นเมื่อการกำกับเข้มขึ้นและเศรษฐกิจในประเทศชะลอ หุ้นกลุ่มนี้หลายตัวราคาหายไปมากกว่าครึ่งและใช้เวลาหลายปียังไม่กลับจุดเดิม คนที่เข้าตอนพีคเพราะเชื่อเรื่องเล่าเจ็บหนักที่สุด บทเรียนไม่ใช่ว่าหุ้นจีนลงทุนไม่ได้ แต่คืออย่าเทหมดหน้าตักตามธีมที่กำลังร้อน และอย่าลืมว่าความเสี่ยงเชิงนโยบายพลิกได้เสมอ

เรื่องสัดส่วน เราคิดว่าหุ้นจีนควรเป็นส่วนเสริมของพอร์ต ไม่ใช่กระดูกสันหลัง สำหรับนักลงทุนไทยส่วนใหญ่ สัดส่วนหุ้นจีนราว 5–15% ของส่วนที่เป็นหุ้นต่างประเทศเป็นตัวเลขที่สมเหตุสมผล มากพอจะได้ประโยชน์ถ้าจีนกลับมา แต่น้อยพอที่ถ้าเจอ crackdown รอบใหม่ พอร์ตโดยรวมยังเดินต่อได้ หลักการเดียวกับที่เราใช้กับตลาดเกิดใหม่อื่น อ่านมุมมองการคุมสัดส่วนธีมประเทศเดียวได้ที่ลงทุนหุ้นเวียดนาม และวิธีวางหุ้นต่างประเทศทั้งหมดให้เข้าที่ในภาพรวมพอร์ตที่จัดพอร์ตลงทุนตามอายุและความเสี่ยง

อยากเห็นว่าการทยอยลงทุนหุ้นต่างประเทศแบบสม่ำเสมอช่วยตัดจังหวะซื้อผิดได้ยังไง ลองอ่านลงทุนก้อนเดียว vs ทยอย (DCA) ประกอบ เพราะตลาดผันผวนอย่างจีนคือกรณีที่การทยอยลงมีเหตุผลเชิงจิตวิทยาชัดเจนที่สุด