- ม.33 (พนักงานประจำ) คุ้มครอง 7 กรณีรวมว่างงาน, ม.39 (ต่อหลังลาออก) เหลือ 6 กรณี, ม.40 (อาชีพอิสระ) 3–5 กรณีไม่มีสิทธิรักษา
- บำนาญชราภาพ = 20% ของค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้าย บวก 1.5% ต่อทุกปีที่ส่งเกิน 15 ปี (เพดานฐานเดิม 15,000 → 17,500 บาทตั้งแต่ปี 2569)
- กับดัก ม.39: ฐานคำนวณเหลือ 4,800 บาท ถ้าส่งต่อเกิน 5 ปีก่อนอายุ 55 บำนาญอาจหายไปเกินล้านบาทตลอดชีวิต
- ข้อมูล ณ กรกฎาคม 2569 โปรดตรวจสอบกับสำนักงานประกันสังคมอีกครั้ง เพราะเกณฑ์ปรับได้เรื่อย
ตัวเลขเงินสมทบและเพดานฐานค่าจ้างของทั้งสามมาตรา (ม.33 ปรับเป็นสูงสุด 875 บาท/เดือน จากเพดานฐาน 17,500 บาท ตั้งแต่ 1 ม.ค. 2569) พร้อมตัวเลขการเงินไทยอื่นที่ใช้อ้างอิงบ่อย สรุปไว้พร้อมลิงก์แหล่งทางการในหน้าตัวเลขการเงินไทย 2569
เงิน 875 บาทที่หายไปจากสลิปเงินเดือนทุกเดือน (เพดานสมทบใหม่ตั้งแต่ปี 2569) คือเบี้ยประกันที่คนส่วนใหญ่จ่ายนานที่สุดในชีวิต — นานกว่าประกันชีวิต นานกว่าประกันรถ — แต่กลับเป็นกรมธรรม์ฉบับเดียวที่แทบไม่มีใครเคยอ่านเงื่อนไข พอถึงวันลาออกจากงาน หลายคนเพิ่งมารู้ว่าการตัดสินใจภายใน 6 เดือนหลังออกจากงานหนึ่งครั้ง อาจทำให้บำนาญตอนแก่หายไปเดือนละหลายพันบาทตลอดชีวิต
บทความนี้จะพาไล่ตั้งแต่ความต่างของสามมาตรา สิทธิที่คุณมีอยู่แล้วแต่ไม่เคยเบิก สูตรบำนาญที่คำนวณเองได้ในห้านาที ไปจนถึงจุดพลาดเรื่อง ม.39 ที่เราเห็นคนเจ็บมาแล้วมากพอจนต้องเขียนเตือนแบบตรง ๆ ตัวเลขทั้งหมดเป็นอัตรา ณ กรกฎาคม 2569 ซึ่งกฎเกณฑ์ประกันสังคมมีการปรับอยู่เรื่อย โปรดตรวจสอบกับสำนักงานประกันสังคมอีกครั้งก่อนตัดสินใจ
สามมาตราต่างกันตรงไหน — ดูจากสถานะการทำงาน
ชื่อ "มาตรา 33 / 39 / 40" ฟังดูเป็นภาษากฎหมาย แต่หลักการจริงเรียบง่ายกว่านั้นมาก: กฎหมายแบ่งคนตามสถานะการทำงาน แล้วให้แต่ละกลุ่มจ่ายไม่เท่ากันและได้ไม่เท่ากัน
| ม.33 — พนักงานประจำ | ม.39 — คนที่เคยเป็น ม.33 | ม.40 — อาชีพอิสระ | |
|---|---|---|---|
| ใครเข้าได้ | ลูกจ้างในระบบ อายุ 15–60 ปี บังคับโดยกฎหมาย | เคยส่ง ม.33 มาแล้วอย่างน้อย 12 เดือน และสมัครภายใน 6 เดือนหลังออกจากงาน | ฟรีแลนซ์ ค้าขาย เกษตรกร ไรเดอร์ — สมัครใจ |
| จ่ายเดือนละ | 5% ของค่าจ้าง เพดานฐาน 17,500 → สูงสุดราว 875 บาท (มีผล 1 ม.ค. 2569 · นายจ้างสมทบอีกเท่าตัว รัฐช่วยอีกส่วน) | ราว 432 บาท คิดจากฐานตายตัว 4,800 บาท | 70 / 100 / 300 บาท แล้วแต่ทางเลือก |
| คุ้มครองกี่กรณี | 7 กรณีเต็ม รวมว่างงาน | 6 กรณี — หายไปหนึ่งคือ "ว่างงาน" | 3–5 กรณี ไม่มีสิทธิรักษาพยาบาล |
| บำนาญชราภาพ | มี — ฐานคำนวณตามค่าจ้างจริง (เพดานเดิม 15,000 → 17,500 ปี 2569) | มี — แต่ฐานคำนวณเหลือ 4,800 | ไม่มีบำนาญ มีเฉพาะบำเหน็จ (ทางเลือก 2 และ 3) |
สังเกตสองช่องที่ตัวหนังสือดูธรรมดาแต่มูลค่ามหาศาล: ฐานเงินสมทบ ม.39 ที่ลดฮวบเหลือ 4,800 บาท และคำว่า "ไม่มีสิทธิรักษาพยาบาล" ของ ม.40 — สองบรรทัดนี้คือหัวใจของครึ่งหลังของบทความ
เพื่อให้เห็นตัวเลขเงินสมทบต่อเดือนแบบตรง ๆ ตามที่กฎหมายกำหนด ตารางนี้สรุปอัตราและฐาน/เพดานของทั้งสามมาตราไว้ในที่เดียว:
| มาตรา | ฐานที่ใช้คำนวณ | อัตรา/ทางเลือก | เงินสมทบสูงสุด/เดือน |
|---|---|---|---|
| ม.33 — ลูกจ้าง | ค่าจ้าง เพดานสูงสุด 17,500 บาท | 5% ของค่าจ้าง | 875 บาท |
| ม.39 — เคยเป็นผู้ประกันตน | ฐานตายตัว 4,800 บาท | อัตราคงที่ | 432 บาท |
| ม.40 — อาชีพอิสระ ทางเลือก 1 | — | เหมาจ่าย | 70 บาท |
| ม.40 — อาชีพอิสระ ทางเลือก 2 | — | เหมาจ่าย | 100 บาท |
| ม.40 — อาชีพอิสระ ทางเลือก 3 | — | เหมาจ่าย | 300 บาท |
ที่มา: สำนักงานประกันสังคม (สปส.) — ข้อมูล ณ กรกฎาคม 2569 เป็นเพดาน/เกณฑ์ตามกฎหมาย อัตราจริงของแต่ละผู้ให้บริการอาจต่างออกไป โปรดตรวจสอบฉบับล่าสุด (รัฐมีช่วงลดเงินสมทบเป็นระยะ)
สิทธิที่จ่ายอยู่ทุกเดือน: รักษา ทดแทนรายได้ ว่างงาน ชราภาพ
สิทธิของ ม.33 มี 7 กรณี แต่ถ้าจัดกลุ่มตามการใช้งานจริงจะเหลือ 4 เรื่องใหญ่ที่ควรรู้เงื่อนไขขึ้นใจ
หนึ่ง — รักษาพยาบาล ผู้ประกันตน ม.33 และ ม.39 เลือกโรงพยาบาลตามสิทธิได้ปีละครั้ง รักษาฟรีตามเงื่อนไขที่โรงพยาบาลนั้นโดยไม่ต้องสำรองจ่าย รวมถึงทำฟันปีละราว 900 บาท ซึ่งเป็นสิทธิที่คนลืมใช้กันมากที่สุด — ลองคูณดู ทำงานมาสิบปีคือค่าขูดหินปูนฟรีที่ทิ้งไปเกือบหมื่นบาท จุดอ่อนจริงของสิทธินี้คือคุณเลือกหมอไม่ได้ เลือกเวลาไม่ได้ และโรงพยาบาลตามสิทธิที่คิวสั้นมักไม่ใช่โรงพยาบาลที่อยากนอน นี่คือเหตุผลที่คนจำนวนมากยังซื้อประกันสุขภาพเอกชนเสริม ไม่ใช่เพราะสิทธิไม่มี แต่เพราะสิทธิไม่สะดวก
สอง — เงินทดแทนการขาดรายได้ เจ็บป่วยจนหมอสั่งหยุดงานเกิน 30 วัน (ส่วนที่เกินสิทธิลาป่วยจากนายจ้าง) เบิกได้ราว 50% ของค่าจ้าง คลอดบุตรมีเงินเหมาจ่ายต่อครรภ์บวกเงินสงเคราะห์การหยุดงาน 50% อีก 90 วัน ทุพพลภาพและเสียชีวิตก็มีเงินก้อนตามเงื่อนไข — กลุ่มนี้เบิกไม่บ่อย แต่วันที่ต้องเบิกคือวันที่เงินก้อนนี้ช่วยชีวิต
สาม — ว่างงาน สิทธิเฉพาะ ม.33 เท่านั้น ถูกเลิกจ้างได้ราว 60% ของค่าจ้าง (ฐานไม่เกิน 17,500 ตั้งแต่ปี 2569 → สูงสุดราว 10,500 บาท/เดือน) นานสุด 180 วัน ลาออกเองได้ราว 30% นานสุด 90 วัน เงื่อนไขที่คนพลาดคือต้องขึ้นทะเบียนผู้ว่างงานภายใน 30 วันหลังออกจากงาน ช้ากว่านั้นสิทธิหดตามวันที่หายไป — เงินก้อนนี้คือเหตุผลที่เงินสำรองฉุกเฉินของพนักงานประจำบางลงได้เล็กน้อยเมื่อเทียบกับฟรีแลนซ์
สี่ — ชราภาพ เรื่องใหญ่ที่สุดในเชิงมูลค่า และซับซ้อนพอที่จะแยกเป็นหัวข้อของตัวเอง
บำนาญชราภาพคำนวณยังไง — สูตรเดียวที่ควรจำให้ได้
เงื่อนไขตั้งต้น: ส่งสมทบครบ 180 เดือน (15 ปี ไม่ต้องติดกัน) และอายุครบ 55 ปี จะได้ "บำนาญ" รายเดือนตลอดชีวิต ถ้าส่งไม่ถึง 180 เดือนจะได้ "บำเหน็จ" เป็นเงินก้อนครั้งเดียวแล้วจบกัน สูตรบำนาญคือ
ลองแทนค่าจริง สมมติ 60 เดือนสุดท้ายเฉลี่ยอยู่ที่เพดานเดิม 15,000 บาท (สะท้อนคนที่ใกล้เกษียณช่วงนี้ ซึ่ง 60 เดือนสุดท้ายส่วนใหญ่ยังอยู่เพดานเดิม — คนที่เกษียณภายหลังเมื่อ 60 เดือนสุดท้ายอยู่เพดาน 17,500 เต็มจะได้บำนาญสูงกว่านี้ตามสัดส่วน):
| ส่งสมทบรวม | อัตราบำนาญ | บำนาญต่อเดือน (ฐานเดิม 15,000) | รวมต่อปี |
|---|---|---|---|
| 15 ปี (ขั้นต่ำ) | 20% | 3,000 บาท | 36,000 บาท |
| 20 ปี | 20% + (1.5% × 5) = 27.5% | 4,125 บาท | 49,500 บาท |
| 25 ปี | 20% + (1.5% × 10) = 35% | 5,250 บาท | 63,000 บาท |
| 30 ปี | 20% + (1.5% × 15) = 42.5% | 6,375 บาท | 76,500 บาท |
| 35 ปี | 20% + (1.5% × 20) = 50% | 7,500 บาท | 90,000 บาท |
ภาพเทียบบำนาญต่อเดือนตามจำนวนปีที่ส่งสมทบ (ฐานเพดานเดิม 15,000 บาท — เพดานทยอยขึ้นเป็น 17,500 ตั้งแต่ปี 2569) — ยิ่งส่งนาน อัตรายิ่งเพิ่มทีละ 1.5% ต่อปี
อ่านตารางแล้วขอฟันธงสองเรื่อง เรื่องแรก — บำนาญประกันสังคมไม่พอเกษียณ เดือนละสามถึงเจ็ดพันในอีกยี่สิบสามสิบปีข้างหน้า เจอเงินเฟ้อเข้าไปเหลือมูลค่าจริงนิดเดียว มันคือ "พื้น" ไม่ใช่ "แผน" คุณยังต้องมีเงินออมเกษียณของตัวเอง ซึ่งคำนวณเป้าได้จากวิธีหาเลขเกษียณของตัวเอง เรื่องที่สอง — ถึงไม่พอ มันก็คือเงินไหลเข้าตลอดชีวิตที่การันตีโดยระบบ ปีละหลายหมื่นบาทโดยไม่ต้องบริหารอะไรเลย คนที่บอกว่า "เงินประกันสังคมทิ้งไปเถอะ" จึงพูดเกินจริงพอ ๆ กับคนที่หวังพึ่งมันอย่างเดียว
จุดที่ต้องขีดเส้นใต้สามรอบคือคำว่า "60 เดือนสุดท้าย" — สูตรไม่สนว่าตลอดชีวิตคุณเคยส่งฐานเท่าไหร่ สนแค่ 5 ปีท้ายก่อนสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตน และนี่คือประตูไปสู่กับดักข้อถัดไป
ลาออกจากงานแล้วต่อ ม.39 คุ้มไหม — กับดักที่แพงที่สุด
ออกจากงานประจำ คุณมีเวลา 6 เดือนตัดสินใจว่าจะสมัคร ม.39 เพื่อรักษาสถานะผู้ประกันตนต่อหรือไม่ จ่ายเองเดือนละราว 432 บาท ได้สิทธิรักษาพยาบาลต่อเนื่อง — ฟังดูเป็นดีลที่ดี และสำหรับหลายคนมันดีจริง แต่มีเงื่อนไขซ่อนอยู่ที่โบรชัวร์ไม่เคยพูดดัง ๆ
ฐานเงินสมทบของ ม.39 คือ 4,800 บาท ไม่ใช่ 15,000 และสูตรบำนาญใช้ค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้าย ดังนั้นถ้าคุณส่ง ม.39 ต่อเนื่องเกิน 5 ปีก่อนอายุ 55 ค่าเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้ายของคุณจะกลายเป็น 4,800 ทั้งแถบ ต่อให้ก่อนหน้านั้นส่งฐานเต็ม 15,000 มายี่สิบปีก็ตาม
แทนตัวเลขให้เห็นความเจ็บ: ทำงานประจำ 20 ปีฐาน 15,000 แล้วออกมาส่ง ม.39 ต่ออีก 5 ปี รวมสมทบ 25 ปี อัตราบำนาญ 35% เท่าเดิม แต่ฐานคำนวณเหลือ 4,800 → บำนาญ = 1,680 บาทต่อเดือน เทียบกับ 5,250 บาทถ้า 60 เดือนสุดท้ายยังเป็นฐาน 15,000 — ส่วนต่าง 3,570 บาททุกเดือนตลอดชีวิต สมมติรับบำนาญ 25 ปี มูลค่าที่หายไปเกินหนึ่งล้านบาท จากการตัดสินใจที่ใช้เวลาไม่ถึงชั่วโมง
อีกจุดที่คนมองข้าม: ม.39 ไม่มีสิทธิกรณีว่างงาน และถ้าขาดส่ง 3 เดือนติดกันสถานะจะสิ้นสุดทันที กลับเข้ามาใหม่ไม่ได้จนกว่าจะกลับไปเป็น ม.33 — เดือนที่เงินตึงแล้วเผลอข้ามงวด ราคาของมันคือสถานะทั้งหมดที่สะสมมา
เทียบแผนประกันสุขภาพเหมาจ่ายที่อุดช่องว่างเรื่องคิว เวลา และโรงพยาบาลที่เลือกได้ — เบี้ยเริ่มต้นหลักหมื่นต่อปีสำหรับวัยทำงาน ลดหย่อนภาษีได้ตามเงื่อนไข
ม.40 สำหรับฟรีแลนซ์ — สามทางเลือกที่ต้องอ่านตัวเล็ก
ฟรีแลนซ์ พ่อค้าแม่ค้า ไรเดอร์ และทุกอาชีพอิสระที่ไม่เคยอยู่ในระบบ สมัคร ม.40 ได้โดยสมัครใจ มีสามทางเลือก จ่ายมากได้มาก ตัวเลขโดยประมาณ ณ กรกฎาคม 2569 (รัฐมีช่วงลดเงินสมทบเป็นระยะ โปรดตรวจสอบอัตราปัจจุบันอีกครั้ง):
| ทางเลือก 1 — 70 บาท/เดือน | ทางเลือก 2 — 100 บาท/เดือน | ทางเลือก 3 — 300 บาท/เดือน | |
|---|---|---|---|
| ขาดรายได้เมื่อเจ็บป่วย | มี — เงินชดเชยรายวันเมื่อนอนโรงพยาบาลหรือหมอสั่งหยุด ตามเงื่อนไข | มี — อัตราเดียวกับทางเลือก 1 | มี — วงเงินสูงกว่าและเงื่อนไขวันชดเชยยาวกว่า |
| ทุพพลภาพ / เสียชีวิต | มี — ค่าทำศพราว 25,000 | มี — ค่าทำศพราว 25,000 | มี — ค่าทำศพราว 50,000 |
| ชราภาพ | ไม่มี | บำเหน็จ — สะสมให้ราวเดือนละ 50 บวกผลประโยชน์ | บำเหน็จ — สะสมให้ราวเดือนละ 150 บวกผลประโยชน์ |
| สงเคราะห์บุตร | ไม่มี | ไม่มี | มี — รายเดือนต่อบุตรตามเกณฑ์ |
ความเห็นตรง ๆ ของเรา: ทางเลือก 1 ราคา 70 บาทคือกันชนขั้นต่ำที่ฟรีแลนซ์ทุกคนควรมีติดไว้ เพราะสิ่งที่ฟรีแลนซ์กลัวที่สุดไม่ใช่แก่ แต่คือ "ป่วยจนรับงานไม่ได้" ซึ่งทางเลือกนี้ตอบตรงจุดในราคากาแฟแก้วเดียว ส่วนทางเลือก 2 และ 3 ที่พ่วงบำเหน็จชราภาพ อย่าเผลอคิดว่ามันคือแผนเกษียณ — เงินสะสมเดือนละ 50–150 บาท ทบสามสิบปีได้หลักหมื่นถึงแสนต้น ๆ เท่านั้น ถ้ามีกำลังออมเพื่อวัยเกษียณจริง เงินส่วนต่างนั้นเอาไป DCA กองทุนรวมเองให้ผลกว่ามาก (เทียบตัวเลขได้ในเครื่องวางแผน DCA)
ฟรีแลนซ์ที่รายได้เริ่มนิ่งแล้ว อย่าลืมว่าเงินสมทบ ม.40 ใช้ลดหย่อนภาษีได้ด้วย รายละเอียดฝั่งภาษีของอาชีพอิสระทั้งหมดอยู่ในคู่มือภาษีฟรีแลนซ์
ม.33 (พนักงานประจำ) คุ้มครอง 7 กรณีรวมว่างงาน, ม.39 (ต่อหลังลาออก) เหลือ 6 กรณี, ม.40 (อ…
บำนาญชราภาพ = 20% ของค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้าย บวก 1.5% ต่อทุกปีที่ส่งเกิน 15 ปี (เพ…
กับดัก ม.39: ฐานคำนวณเหลือ 4,800 บาท ถ้าส่งต่อเกิน 5 ปีก่อนอายุ 55 บำนาญอาจหายไปเกินล้าน…
สรุป: ใครควรทำอะไร ตอนไหน
พนักงานประจำ (ม.33) — เปิดแอปประกันสังคมเช็กจำนวนเดือนสะสมปีละครั้ง ใช้สิทธิทำฟันทุกปี และวางแผนให้ 60 เดือนสุดท้ายก่อนอายุ 55 อยู่ในฐานค่าจ้างสูงที่สุดเท่าที่ทำได้
คนกำลังจะลาออก — ขึ้นทะเบียนว่างงานภายใน 30 วันเพื่อรับเงินชดเชย แล้วใช้เวลาใน 6 เดือนคิดเรื่อง ม.39 ด้วยคำถามเดียว: จะกลับเข้าระบบอีกไหม ถ้าไม่แน่ใจและส่งครบ 180 เดือนแล้ว ให้คำนวณผลกระทบต่อฐานบำนาญก่อนเซ็นสมัคร
ฟรีแลนซ์ — สมัคร ม.40 อย่างน้อยทางเลือก 1 ไว้เป็นกันชนรายได้ แล้วสร้างแผนเกษียณของตัวเองแยกต่างหาก เริ่มจากแผนเก็บเงินล้านแรกซึ่งใช้ได้กับรายได้ไม่ประจำเช่นกัน
ประกันสังคมไม่ใช่ระบบที่สมบูรณ์แบบ เพดานฐานค่าจ้างถูกตรึงไว้ที่ 15,000 บาทยาวนานหลายปีจนบำนาญสูงสุดตามไม่ทันค่าครองชีพ เพิ่งเริ่มทยอยปรับขึ้นเป็นขั้น (17,500 บาทตั้งแต่ 1 ม.ค. 2569 → 20,000 ปี 2572 → 23,000 ปี 2575) ซึ่งจะค่อย ๆ เพิ่มทั้งเงินสมทบและฐานบำนาญในอนาคต และขั้นตอนเบิกบางอย่างยังชวนถอดใจ แต่มันคือสิทธิที่คุณจ่ายเงินซื้อไปแล้วทุกเดือน — สิ่งเดียวที่แพงกว่าระบบที่ไม่สมบูรณ์แบบ คือการไม่ใช้สิทธิที่จ่ายเงินซื้อมา