สิทธิลดหย่อนภาษีคนพิการและผู้ดูแล — เอกสารและเงื่อนไขที่ต้องรู้

สิทธิลดหย่อนสำหรับการดูแลคนพิการเป็นหนึ่งในสิทธิที่มีมูลค่าสูงต่อคน แต่ก็เป็นสิทธิที่คนใช้ผิดหรือใช้ไม่ครบบ่อยที่สุด เพราะเงื่อนไขเรื่องบัตรคนพิการ รายได้ของผู้พิการ และการเป็น "ผู้ดูแล" ตามกฎหมายมีรายละเอียดที่ต้องเข้าใจให้ตรง บทความนี้เรียงให้ครบตั้งแต่ตัวสิทธิ เงื่อนไข เอกสาร ไปจนถึงกรณีคนพิการที่มีรายได้ของตัวเองต้องยื่นภาษีอย่างไร

ตัวเลขและเงื่อนไขในบทความอิงหลักเกณฑ์ที่ใช้อยู่ ข้อมูล ณ กรกฎาคม 2569 โปรดตรวจสอบอีกครั้ง เพราะรายละเอียดอาจปรับตามประกาศกรมสรรพากรในแต่ละปีภาษี

สิทธิลดหย่อนอุปการะคนพิการ 60,000 บาทต่อคน

ผู้มีเงินได้ที่อุปการะเลี้ยงดูคนพิการหรือคนทุพพลภาพ มีสิทธิหักลดหย่อนได้ คนละ 60,000 บาท ซึ่งเป็นวงเงินต่อคนที่สูงกว่าลดหย่อนบุตรหรือบิดามารดาชัดเจน จุดสำคัญคือคำว่า "อุปการะ" ในที่นี้ต้องมาพร้อมสถานะ "ผู้ดูแล" ตามกฎหมาย ไม่ใช่แค่ให้เงินช่วยเหลือทั่วไป

สิทธินี้ครอบคลุมทั้งการดูแลคนพิการที่มีบัตรประจำตัวคนพิการ และการดูแลคนทุพพลภาพที่มีหลักฐานทางการแพทย์รับรอง โดยแต่ละกลุ่มมีเงื่อนไขเอกสารต่างกันเล็กน้อย ซึ่งจะลงรายละเอียดในหัวข้อถัดไป

เงื่อนไข — บัตรคนพิการ รายได้ และการเป็นผู้ดูแล

เพื่อใช้สิทธินี้ให้ผ่าน มีเงื่อนไขหลักที่ต้องครบพร้อมกัน

• คนพิการต้องมีบัตรประจำตัวคนพิการ — และในบัตรต้องระบุชื่อผู้มีเงินได้เป็น "ผู้ดูแล" กรณีทุพพลภาพที่ไม่มีบัตร ต้องมีใบรับรองแพทย์ที่ระบุว่าเป็นผู้ทุพพลภาพในปีภาษีนั้น
• รายได้ของคนพิการต้องไม่เกินเกณฑ์ที่กำหนด — คนพิการที่จะถูกใช้สิทธิลดหย่อนต้องมีเงินได้พึงประเมินในปีนั้นไม่เกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด หากมีรายได้เกินเกณฑ์ ผู้ดูแลจะใช้สิทธิลดหย่อนก้อนนี้ไม่ได้
• ผู้มีเงินได้ต้องเป็นผู้ดูแลตามกฎหมาย — พิสูจน์ด้วยหนังสือรับรองการเป็นผู้ดูแลคนพิการที่ออกโดยหน่วยงานที่รับผิดชอบ หรือการที่ชื่อปรากฏเป็นผู้ดูแลในบัตรคนพิการ
• คนพิการหนึ่งคนถูกใช้สิทธิได้โดยผู้ดูแลเพียงคนเดียว — เหมือนหลักเลี้ยงดูบิดามารดา ต้องไม่ให้หลายคนในครอบครัวใช้สิทธิคนพิการคนเดียวกันซ้ำ

เอกสารที่ต้องมี — หนังสือรับรองผู้ดูแล

เตรียมชุดเอกสารให้พร้อมตั้งแต่ก่อนยื่น เพราะเป็นกลุ่มที่มีโอกาสถูกเรียกตรวจ ควรมีอย่างน้อย

รายการเอกสารเป็นแนวทางทั่วไป รายละเอียดอาจต่างตามกรณี — ข้อมูล ณ กรกฎาคม 2569 โปรดตรวจสอบอีกครั้ง

ถ้าคุณกำลังไล่เช็กสิทธิลดหย่อนทั้งปี ลองเทียบกับ เช็กลิสต์ลดหย่อนภาษีปี 2569 เพื่อไม่ให้ตกหล่นสิทธิอื่นที่ใช้ควบคู่กันได้

ต่างจากลดหย่อนบิดามารดาและบุตรอย่างไร

หลายคนสับสนเพราะคนพิการในบ้านมักเป็นพ่อแม่หรือลูกอยู่แล้ว ประเด็นคือสิทธิเหล่านี้มีเงื่อนไขคนละชุด

• ลดหย่อนบุตร (30,000/คน) — ใช้กับบุตรตามเกณฑ์อายุและการศึกษา เป็นสิทธิพื้นฐานของการมีบุตร
• ลดหย่อนเลี้ยงดูบิดามารดา (30,000/คน) — พ่อแม่ต้องอายุ 60 ปีขึ้นไปและรายได้ทั้งปีไม่เกินเกณฑ์
• ลดหย่อนอุปการะคนพิการ (60,000/คน) — เน้นที่สถานะความพิการ/ทุพพลภาพและการเป็นผู้ดูแล ไม่ผูกกับเงื่อนไขอายุ 60 ปีแบบสิทธิพ่อแม่

จุดที่ต้องเข้าใจให้ตรงคือ สิทธิคนพิการเป็นสิทธิเพิ่มเติมที่มาจากคนละฐานเงื่อนไข ถ้าพ่อแม่ของคุณอายุเกิน 60 ปี รายได้น้อย และมีบัตรคนพิการโดยคุณเป็นผู้ดูแล ก็เป็นไปได้ที่จะใช้ทั้งสิทธิเลี้ยงดูบิดามารดาและสิทธิอุปการะคนพิการควบคู่กัน ตราบเท่าที่ครบเงื่อนไขของแต่ละสิทธิและไม่ซ้ำซ้อนกับพี่น้องคนอื่น

คนพิการที่มีรายได้เอง — ยื่นภาษีและสิทธิยกเว้น

คนพิการที่ทำงานมีรายได้ของตัวเองยังคงมีหน้าที่ยื่นภาษีตามเกณฑ์เหมือนคนทั่วไป แต่มีสิทธิพิเศษที่ควรรู้ คือ สิทธิยกเว้นเงินได้สำหรับผู้พิการ ที่มีบัตรประจำตัวคนพิการและมีอายุตามเกณฑ์ที่กำหนด สามารถได้รับยกเว้นเงินได้พึงประเมินตามวงเงินที่กฎหมายกำหนดก่อนคำนวณภาษี

ผลที่ตามมามีสองด้านที่ต้องมองพร้อมกัน หนึ่ง เมื่อผู้พิการมีรายได้ของตัวเองและใช้สิทธิยกเว้นแล้ว การจะถูกผู้อื่นใช้เป็นผู้อยู่ในอุปการะเพื่อลดหย่อนได้หรือไม่ ขึ้นกับว่ารายได้เกินเกณฑ์ที่กำหนดหรือเปล่า สอง ผู้พิการเองควรยื่นภาษีเพื่อใช้สิทธิยกเว้นและลดหย่อนของตัวเองให้ครบ ซึ่งหลายกรณีทำให้ไม่มีภาษีต้องชำระหรือได้เงินคืน

จุดพลาดที่ทำให้เสียสิทธิ

สรุปกับดักที่ทำให้คนใช้สิทธินี้ไม่ผ่านหรือถูกเรียกตรวจบ่อยที่สุด

• ดูแลจริงแต่ชื่อไม่อยู่ในบัตรคนพิการและไม่มีหนังสือรับรองผู้ดูแล
• คนพิการมีรายได้ของตัวเองเกินเกณฑ์ แต่ยังถูกนำไปใช้เป็นผู้อยู่ในอุปการะ
• พี่น้องหลายคนต่างคนต่างใช้สิทธิคนพิการคนเดียวกัน ทำให้ถูกตัดสิทธิทั้งหมด
• กรณีทุพพลภาพใช้ใบรับรองแพทย์ที่ไม่ได้ระบุปีภาษีที่ใช้สิทธิ