สามีภรรยายื่นภาษี แยกหรือรวมประหยัดกว่า — คำนวณให้เห็นจริง

คำถามที่คู่แต่งงานถามกันทุกเดือนมีนาคมคือ "ปีนี้ยื่นรวมหรือแยกดี" และคำตอบที่ตรงที่สุดคือ ไม่มีสูตรตายตัว — ขึ้นกับว่ารายได้ของสองฝ่ายห่างกันแค่ไหน และเป็นเงินได้ประเภทไหน แต่ถ้าให้ฟันธงจากประสบการณ์ตัวเลข คู่ที่รายได้ต่างกันมากมักได้เปรียบเมื่อแยกยื่น และคู่ที่รายได้ใกล้เคียงกันแทบไม่ต่างจะเลือกทางไหน หลังปีภาษี 2555 ที่กฎหมายเปิดให้แยกยื่นได้ การ "ยื่นรวม" แบบเดิมที่เคยลงโทษคู่สมรสก็หมดพิษไปมาก บทความนี้ไล่ทั้งสามทางเลือกให้เห็น แล้วกดตัวเลขคู่จริงให้ดูว่าต่างกันกี่บาท

สามทางเลือกที่คู่สมรสมีเงินได้ทั้งคู่เลือกได้

เมื่อทั้งสามีและภรรยาต่างมีเงินได้ กฎหมายเปิดทางเลือกไว้สามแบบ และคุณเลือกใหม่ได้ทุกปี ไม่ผูกมัดข้ามปี

• แยกยื่นทั้งคู่ — ต่างคนต่างยื่นแบบของตัวเอง ต่างคนต่างใช้ค่าลดหย่อนส่วนตัวและขั้นบันไดภาษีของตัวเองเต็มชุด นี่คือทางที่คู่รายได้ต่างกันมากมักได้เปรียบที่สุด
• รวมเงินได้ไว้ที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง — เอาเงินได้ทั้งสองก้อนมารวมยื่นในนามคนเดียว วิธีนี้มักเสียภาษีมากกว่าเพราะเงินก้อนใหญ่ถูกดันขึ้นขั้นบันไดสูง ยกเว้นกรณีที่รวมแล้วช่วยให้ใช้ค่าลดหย่อนบางอย่างได้เต็มขึ้น
• รวมเฉพาะบางประเภทเงินได้ — เช่น ต่างคนต่างยื่นเงินเดือนของตัวเอง แต่เอาเงินได้ร่วม เช่น ค่าเช่าทรัพย์สินที่ถือร่วมกัน มารวมไว้ที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง เป็นทางสายกลางที่ยืดหยุ่นที่สุด

หัวใจที่ต้องเข้าใจก่อนคือ ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาไทยใช้อัตราก้าวหน้าแบบขั้นบันได — เงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรกยกเว้น จากนั้นไต่ 5% 10% 15% ไปเรื่อย ๆ จนถึง 35% ที่เงินได้สุทธิเกิน 5 ล้าน เมื่อโครงสร้างเป็นขั้นบันได การกองเงินไว้ก้อนเดียวจึงมักแพงกว่าการกระจายให้สองก้อนต่างไต่บันไดของตัวเอง

ทำไมรายได้ต่างกันมาก แยกยื่นมักชนะ — เรื่องของขั้นบันได

ลองนึกภาพขั้นบันไดภาษีเป็นถังน้ำหลายใบต่อกัน ถังใบแรก (150,000 บาทแรก) ฟรี ถังต่อไปคิด 5% ถังถัดไป 10% ไล่ขึ้นไป เมื่อคุณแยกยื่น แต่ละคนได้ถังฟรีและถังราคาถูกของตัวเองเต็มชุด เงินได้ของฝ่ายที่รายได้น้อยจะไปเติมถังราคาถูกที่ยังว่างอยู่ แทนที่จะถูกดันขึ้นไปเติมถังราคาแพงของอีกฝ่าย

ผลลัพธ์คือ ยิ่งรายได้สองฝ่ายห่างกันมาก การแยกยื่นยิ่งได้เปรียบชัด เพราะฝ่ายรายได้น้อยได้ใช้ขั้นบันไดต่ำ ๆ ที่ตัวเองมีสิทธิ ตรงกันข้าม ถ้ารายได้ใกล้เคียงกัน ทั้งคู่อยู่ขั้นบันไดพอ ๆ กันอยู่แล้ว จะแยกหรือรวมผลต่างจึงแทบไม่มี กติกาคร่าว ๆ ที่ใช้ได้จริงคือ รายได้ยิ่งเบี้ยว ยิ่งควรแยก รายได้ยิ่งเท่า ยิ่งไม่ต้องคิดมาก

ถ้าอีกฝ่ายไม่มีเงินได้ — ลดหย่อนคู่สมรส 60,000

โจทย์เปลี่ยนไปทั้งหมดเมื่อฝ่ายหนึ่งไม่มีเงินได้เลยตลอดปีภาษี กรณีนี้ไม่มีอะไรต้องเลือก — ฝ่ายที่มีเงินได้ยื่นคนเดียว และได้สิทธิลดหย่อนคู่สมรสที่ไม่มีเงินได้ 60,000 บาทเต็มจำนวน คำว่า "ไม่มีเงินได้" ตีความเคร่งครัดมาก มีรายได้ฟรีแลนซ์เข้ามาก้อนเดียวระหว่างปี หรือดอกเบี้ยเงินฝากที่ถือเป็นเงินได้ ก็อาจหลุดเงื่อนไขแล้ว

โบนัสที่หลายบ้านลืมคือ ถ้าคู่สมรสไม่มีเงินได้จริง คุณยังใช้สิทธิลดหย่อนพ่อแม่ของคู่สมรสได้อีกคนละ 30,000 บาทด้วย ภายใต้เงื่อนไขเดียวกับพ่อแม่ตัวเอง — รายละเอียดสิทธิครอบครัวทั้งชุดเราแยกไว้ใน ลดหย่อนพ่อแม่ บุตร คู่สมรส ที่ไล่ทีละญาติพร้อมเอกสารที่ต้องเตรียม

เงินเดือน 40(1) แยกได้เสมอ แม้เลือกยื่นรวม

จุดที่เป็นเทคนิคแต่สำคัญมาก: แม้คู่สมรสเลือก "ยื่นรวม" เงินได้ประเภทเงินเดือนและค่าจ้าง มาตรา 40(1) กฎหมายให้สิทธิแยกคำนวณภาษีได้เสมอ พูดง่าย ๆ คือแม้กรอกในแบบเดียวกัน ระบบยังยอมให้แยกฐานเงินเดือนของสองฝ่ายออกจากกันเพื่อคิดภาษี ทำให้ต่างฝ่ายต่างได้ขั้นบันไดของตัวเอง

ผลในทางปฏิบัติคือ ถ้าเงินได้ของทั้งคู่เป็นเงินเดือนล้วน การเลือกยื่นรวมหรือแยกจะให้ผลภาษีใกล้เคียงกันมาก เพราะกฎหมายกันไม่ให้เงินเดือนสองก้อนถูกกองรวมจนโดนขั้นบันไดสูง ความต่างจะเริ่มมีนัยเมื่อมีเงินได้ประเภทอื่นที่ไม่ใช่ 40(1) เข้ามาปน เช่น ค่าเช่า ดอกเบี้ย เงินปันผล หรือเงินได้ฟรีแลนซ์ 40(2)/40(8) เพราะเงินได้เหล่านี้ในการยื่นรวมจะถูกนำไปรวมกองที่ฝ่ายหัวหน้าครอบครัว

ตัวอย่างจริง — คู่รายได้ 800,000 กับ 300,000 เทียบ 3 วิธี

สมมติสามีมีเงินเดือนรวมทั้งปี 800,000 บาท ภรรยามีเงินเดือน 300,000 บาท ทั้งคู่หักค่าใช้จ่ายเงินเดือน 50% แต่ไม่เกิน 100,000 บาทได้เต็ม และใช้เฉพาะค่าลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาทเพื่อให้เห็นภาพขั้นบันไดชัด ๆ (ในชีวิตจริงมีลดหย่อนอื่นอีก) ตัวเลขด้านล่างเป็นการประมาณเพื่อเทียบเชิงโครงสร้าง

ช่องว่างเห็นชัดทันที — การรวมเงินได้ไว้ที่สามีทำให้ภาษีรวมพุ่งกว่าเท่าตัว เพราะเงินได้สุทธิ 890,000 บาทถูกดันขึ้นไปอยู่ขั้นบันได 20% ขณะที่ถ้าแยกยื่น ก้อน 300,000 ของภรรยาแทบไม่โดนภาษีเลยเพราะเกือบทั้งก้อนอยู่ในโซนยกเว้นและขั้น 5% ส่วน "รวมเฉพาะบางส่วน" ในกรณีที่ทั้งคู่มีแต่เงินเดือน จะให้ผลเท่ากับแยกยื่นเพราะ 40(1) แยกคำนวณได้อยู่แล้ว บทเรียนคือ เมื่อรายได้เบี้ยวและเงินได้เป็นเงินเดือน แยกยื่นหรือรวมแบบแยกคำนวณ 40(1) คือคำตอบ ส่วนการกองรวมทั้งก้อนคือทางที่แพงที่สุด

สรุปวิธีเลือก — ทำอย่างไรไม่ให้พลาด

ถ้าจะให้เหลือหลักคิดสั้น ๆ ที่ใช้ได้ทุกปี

• อีกฝ่ายไม่มีเงินได้เลย — ยื่นคนเดียว รับลดหย่อนคู่สมรส 60,000 และสิทธิพ่อแม่คู่สมรสเพิ่ม
• ทั้งคู่มีเงินได้ แต่เป็นเงินเดือนล้วน — แยกหรือรวมผลใกล้กันมาก เพราะ 40(1) แยกคำนวณได้ เลือกทางที่กรอกสะดวกกว่า
• รายได้ต่างกันมาก และมีเงินได้ที่ไม่ใช่เงินเดือนปน — แยกยื่นมักชนะชัด อย่ากองเงินได้ทั้งก้อนไว้ที่ฝ่ายเดียว
• มีทรัพย์สินถือร่วมกัน เช่น บ้านเช่า — พิจารณา "รวมเฉพาะบางประเภท" เพื่อจัดเงินได้ร่วมไว้ที่ฝ่ายฐานภาษีต่ำกว่า

ที่สำคัญกว่าการเลือกถูกครั้งเดียวคือ การเทียบใหม่ทุกปี เพราะรายได้ โบนัส และลดหย่อนของสองฝ่ายเปลี่ยนทุกปี คำตอบที่ถูกปีนี้อาจไม่ใช่คำตอบปีหน้า ข้อมูล ณ กรกฎาคม 2569 โปรดตรวจสอบอีกครั้งกับประกาศกรมสรรพากรฉบับล่าสุดก่อนยื่นจริง